Հովհաննես Թումանյանի

այս բանաստեղծությունը կոչվում է ՊԱՏՎԵՐ եւ ուղղված է իր ժամանակների լրագրողներին։ Հիմա էլ վատ չի հնչում, հը՞։ Եվ այսպես.

ՊԱՏՎԵՐ

 Վանա բանտի խորքից ելած հառաչանք,

Ճիչ, աղաղակ բռնաբարված աղջկա,

Թալանվածի լաց ու աղերս, աղաչանք

Թե որ լսեք, ասացեք թե՝ բան չըկա։

Ամբողջ տարին արյուն-քրտինք աշխատող

Հայ գյուղացին թե որ լինի սովամեռ,

Կամ հուսահատ տանից կորչի հողից հող,

Գրեցեք թե՝ սաստիկ ցուրտ էր այս ձմեռ։

Թե կրակված հայոց գյուղի բոցերում

Վա՜յ կանչելով մարդիկ այրվեն կենդանի,

Հավատացրեք՝ խաղաղություն է տիրում,

ժողովուրդը կյանքն օրհնում է սուլթանի։

 ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆ 1894

ԱՅՍ ՀՈԴՎԱԾԸ ՎԱՀԱՆ ՏԵՐՅԱՆԸ ԳՐԵԼ Է 1914-ին։ ՉՆՉԻՆ ԿՐՃԱՏՈՒՄՆԵՐՈՎ ՏԵՂԱԴՐՈՒՄ ԵՄ։ ԻՆՉՊԵՍ ԱՍՈՒՄ ԵՆ, ԲՈԼՈՐ ՀԱՄԸՆԿՆՈՒՄՆԵՐԸ ՊԱՏԱՀԱԿԱՆ ԵՆ։

Ուրեմն ի՞նչ է այդ բուրժուական, ապազգայնացած ինտելիգենցիայի բաղձանքը Հայաստանի վերաբերմամբ: Դեռ սրանից մի երկու տարի առաջ ես մի անգամ զրույց ունեցա մի այդպիսի հայ ինտելիգենտի հետ: Երբ ես հարցրի նրան, թե ի՞նչ է վերջապես նրա բաղձանքը, ինչո՞ւ է այդպես ջերմ ցանկանում, որ «Հայաստանն ազատվի»։ Մի՞թե, հարցրի ես, ձեր բաղձանքն այն է, որ տեսնեք հայ ոստիկան հայկական համազգեստով։ Նա անհամբեր կերպով եւ կտրուկ ասաց. – Այո՜, հայ ոստիկան, հայկական համազգեստով,- հետո ավելացրեց,- դրա վրա եւ այն ամենը, ինչ անհրաժեշտ կերպով կապված է այդ հայ ոստիկանի գոյության հետ։ Սակայն ես ոչ մի խոսք չլսեցի հայ կուլտուրայի մասին. հայ արվեստի, գրականության, հայ գիտության, վերջապես հայ ժողովրդի մասին, որի համար բոլորովին միեւնույն է, թե ո՜ր ազգից է եւ ի՜նչ համազգեստ ունի հագին այն ոստիկանը, որն իրենից կաշառք է պահանջում կամ որն իրեն ծեծում է։

Այսպես ահա, այդ հայ բուրժուական ինտելիգենցիան, որ ժխտում է մեր ժողովրդի լեզուն, որ արհամարհում է մեր գրականությունն ու մամուլը (ամենաեռանդուն կերպով ձգտելով ավելի ու ավելի ցած գցել նրանց ու փոխարինել մի այլ մամուլով, որի համար ոչ մի միջոց չի խնայում), ահա այդ ինտելիգենցիան այսօր տոգորվել է մի անասելի ոգեւորությամբ, մի չտեսնված ազգասիրությամբ: Նա եւս իր լոզունգը դարձրել է «Հայաստանը»։ Եվ այդ մարդիկ այսօր ամենից բարձր են ճչում Հայաստանի մասին՝ միեւնույն ժամանակ ինքնակոչ կերպով ստանձնելով ազգի ներկայացուցչության իրավունքը: Նրանք են, որ պիտի հայության պաշտպան կանգնեն, հայության բերանը լինեն: Ստացվում է մի սքանչելի պատկեր. հայության բերանը հայերեն չի խոսում, հայության շուրթերը հայերեն բառեր չեն կարող արտասանել: Հնարավո՞ր է մի այդպիսի պատկեր այլ «փոքր» ազգերի մեջ: Որպիսի՞ Հայաստան եք ուզում կառուցել դուք, որ չեք ուզում ճանաչել այդ հոգեղեն Հայաստանը: Ի՞նչ եք որոնում դուք Հայաստանում, եթե արհամարհում եք այն, ինչ հոգին եւ սիրտն է նրա։ Ինչպե՞ս հավատամ ես ձեր այդ հանկարծակի, դյութական մի գավազանի շարժումով ծնված ազգասիրությանը: Դուք, որ ինքնակոչ հյուրեր եք այսօրվա արյունալի հանդեսում, մի՞թե չեք զգում ձեր դրության տարօրինակությունը, անհարմարությունը: Դուք, որ հարսանյաց հյուր եք միշտ եւ երբեք ազնիվ աշխատանքի եւ սրտակեղեք ցավի հետ լինել չկամեցաք մեզանում: Դուք, որ ժառանգ եք դարձել մեր հայրենիքի եւ երբեք չեք գնահատել նրա հոգեղեն ավանդը: Բայց կանցնի այս արյունալի հանդեսը, որի մեջ դուք ինքնակամ եւ ինքնակոչ թամադա եք դարձել, եւ կգա նորից տաժանելի ու չարքաշ աշխատանքի առօրեականը, եւ դուք, եկվորներ, նորից կփախչեք այնտեղ, ուր ձեր որկորն ավելի կուշտ է, ուր ձեր որջն՝ ավելի տաք… Մինչեւ անգամ այսօրվա ձեր արածների համար դուք պատասխանատվությունը կնետեք նույն ձեր այսօր այդքա՛ն սիրեցյալ հայրենիքի չարքաշ ու դժբախտ, քաղցած ու հուսախաբ զավակների վրա…

ՎԱՀԱՆ ՏԵՐՅԱՆ 1914թ.

Բարի գալուստ «Գեոմարկետ», դարձրեք ձեր կյանքն ավելի հարմարավետ։  Ողջույն, իմ անունը Սերգեյ Լավրով է, եւ մենք ողջունում ենք ձեզ Մինսկի խմբի այս հիանալի տաղավարում, ուր ներկայացնում ենք մեր նոր առաջարկները։ Եւ այսպես. Լեռնային Ղարաբաղ։ Տեսեք , թե ինչպիսի հրաշալի առաջարկ է։ Նրանք, ովքեր մի անգամ տեսել այն, թեկուզ հեռվից, թեկուզ հեռուստացույցով, չեն դադարում ցանկանալ այն։

- Ողջույն Գյուլ, ինչպե՞ս ես։

- Հիանալի, Սերգեյ։ Ի՞նչ ես առաջարկում այս անգամ մեզ։ Օ՜, Սա ի՞նչ է, Լեռնային Ղարաբա՞ղ։ Իսկ սրա՞նք ինչեր են։

- Սրանք, Գյուլ, մադրիդյան սկզբունքներն են։ Տեսեք, թե ինչ լավն են, սրանք կարող են ձերը լինել ընդամենը մի քանի ստորագրությամբ։ Այո, այո, ընդամենը 3 ստորագրություն։

- Ինչ հրաշալի է, նույնիսկ չհաշված ի՞մ ստորագրությունը։

- Դուք ճիշտ եք, Գյուլ, նույնիսկ չհաշված Ձեր ստորագրությունը։

- Ինչպե՞ս կարող եմ տիրանալ այս հրաշալի առաջարկին, Սերգեյ։

- Շատ հեշտ, դուք նույնիսկ կզարմանաք թե ինչպիսի հեշտությամբ կարող են Ղարաբաղը եւ այս գեղեցիկ մադրիդյան սկզբունքները լինել Ձերը։ Տեսեք, սա Ադրբեջանն է, սա՝ Հայաստանը։ Այստեղ նայեք, սա

- Այո, սա Ամերիկան է

- Միանգամայն ճիշտ եք, Գյուլ, ահա եւ Ամերիկան։ Ես Ձեզ առաջարկում եմ միանալ նրանց։

- Մի րոպե, իսկ սա՞ ինչ է։

- Սա Ֆրանսիան է Գյուլ, բայց հիմա դուք ունեք եզակի հնարավորություն փոխարինելուուու Ֆրանսիաաաան ՆԱՏՈոոոոյոոոով։

- Այ քեզ բան, այսպես հեշտ ու հանգի՞ստ։

- Հեշտ ու հանգիստ։ Տեսեք, թե դուք ինչ եք ստանում։ Դուք ստանում եք Հայաստանի, Ադրբեջանի եւ Ռուստաստանի ստորագրությունները, գումարած՝ Ֆրանսիայի կամ ՆԱՏՈ-ի հավանությունը եւ ձեռք եք բերում

- Լեռնային Ղարաբա՞ղը

- Միանգամայն ճիշտ է, Լեռնային Ղարաբաղը՝ Մադրիդյան սկզբունքներով։ Հանդիպեք մեզ, Մոսկվա, Սմոլենսկայա հրապարակ, արտգործնախարարություն եւ կստանաք այս ամենը ընդամենը 3 ստորագրությամբ։ Բայց սա դեռ ամենը չէ, միացեք առաջիկա 20 օրվա ընթացքում եւ մենք այս փաթեթում կընդգրկենք եւ 5 շրջան եւ մեկ ցամաքային կապ։

- Եւս 5 շրջա՞ն։

- Այո, բայց մինչ այդ եկեք լսենք Ադրբեջանին։

- Ողջույն, ես Ադրբեջանն եմ։ Ես վաղուց էի ցանկանում ունենալ Լեռնային Ղարաբաղը։ Ինչ ասես փորձել եմ. տեղահանություն, կոտորածներ, ռմբակոծություններ, բոլորը՝ անօգուտ։ Եւ միայն վերջերս ես հեռուստատեսությամբ տեսա այս առանց նախապայմանների հրաշալի առաջարկը եւ որոշեցի փորձել։ Առաջ երբ փորձում էի, դժվարություններ էի ունենում, նույնիսկ արյուն էր գալիս։ Իսկ հիմա։

- Իսկ հիմա ամեն ինչ նորմալ է, այնպես չէ՞

- Ամեն ինչ նորմալ է, բիլադի։ Սաղօլ։ Յետտի ռայոն, բիզիմ Քարաբախ, բիզիմ Գյոկչայ, բիզիմ Էրիվան։

- Սպասեք, մենք դեռ կանդրադառնանք դրան։ Իսկ այժմ տեսեք, թե ինչ եք ստանում դուք. Լեռնային Ղարաբաղը, մադրիդյան սկզբունքները, 5 շռջանները եւ ցամաքային կապը, եւ այս ամենը՝ ընդամենը 3 ստորագրության գնով։ Բայց սա էլ դեռ ամենը չէ։ Միացեք մեզ հենց հիմա եւ մենք այս հրաշալի փաթեթին կավելացնենք Ցյուրիխյան արձանագրություուու՜նը։

- Ի՞նչ, Ցյուրիխյան արձանագրությու՞նը, վավերացմա՞մբ։

-Այո Գյուլ, այն էլ շուտափույթ վավերացմամբ։ Բայց եկեք մինչ այդ լսենք Էդուարդ Նալբանդյանին։ Ողջույն Էդուարդ, ինչպե՞ս ես։

- Դե՜

- Հրաշալի է, Էդուարդ, թույլ տուր գրկեմ քեզ։ Պոնչի՜կ, մուահ, մուահ։ Ծափահարություններ Էդուարդին։ Տես, թե սա ինչ է, Էդուարդ։

- Սա անձեռոցիկ է

- Այո, ճիշտ է, անձեռոցիկ է։ Բայց մի շտապիր եզրակացություններ անել, բացիր այն եւ տեսնենք, թե ինչ է գրված այս անձեռոցիկի ներսում

- Սա գլյա շյա

- Սագլաշայսյա, սագլյաշայսյա, Էդուարդ։ Ծափահարություններ Էդուարդին։ Բայց սպասիր, Էդուարդ, սա դեռ ամենը չէ, միացիր այս հրաշալի առաջարկին 20 օրվա ընթացքում եւ դու կստանաս երկրորդ, երրորդ եւ նույնիսկ չորրորդ անձեռոցիկը՝ միանգամայն անվճար։

- Այ մալադե՜ց, այ սաղօլ, Էդուարդ։

- Այո Գյուլ, մալադեց։ Եւ այսպես, ամփոփենք այս հրաշալի առաջարկը։ Դուք ստանում եք Լեռնային Ղարաբաղը, մադրիդյան սկզբունքները, 5 շրջանները, մեկ ցամաքային կապը եւ Ցյուրիխյան արձանագրությունը մեկ ամբողջ փաթեթով։ Եւ այս ամենը ընդամենը մեկ Լեռնային Ղարաբաղի գնով։ Շնորհակալություն բոլորին։ Ոչ մի ելույթ, ոչ մի մեկնաբանություն, ոչ մի ծպտուն։ Կհանդիպենք։ «Գեոմարկետ», դարձրեք ձեր կյանքն ավելի հարմարավետ։

ԿԱՐԴԱՑԵԼ ԵՄ, ՈՐ 

Տարատեսակ գրիպներից զերծ մնալու համար օգնում է ՕՔՍՈԼԻՆ պրեպարատը։ Դրանով շփում են մեծերի ու երեխաների շնչառական օրգանները, դե քթերը, էլի։ Երեխաների դոզան 0,25% է, մեծերինը՝ մինչեւ 3։ Ասում են, սա կարող է կանխել օդակաթիլային ճանապարհով փոխանցվող վիրուսները։ Մինչեւ հավի, խոզի եւ այլ կենդանական գրիպների արշավանքը դեղատներից առնում էինք մի 200 դրամով, հետո թանկացավ, դարձավ 300։ Երեկ 4 դեղատուն անցանք, բայց այդպես էլ չգտանք։ Վերջացել է։ Վաճառում են արդեն 1000 դրամով եւ այդքանով հանդերձ՝ ճարելը դժվարացել է։ Ամեն դեպքում նկարը տեղադրում եմ, ՓՆՏՐՎՈՒՄ Է։

պատմություն Եվրոպայի կենտրոնում ծագած հակամարտության մասին

Եվրամիությունը, որը ստեղծվել էր ընդամենը Եվրոպայում քարածխի առետուրը կարգավորելու համար, այժմ կամաց-կամաց կերտում է Եվրոպայի անվտանգ քաղաքացու կերպարը՝ բոլոր առումներով։ Սրան զուգահեռ, կամ՝ հակառակ (երկուսն էլ ճիշտ են այս դեպքում), Եվրոպան շարունակում է կրել իր ներքին բախումների բեռը, որը լավ ծանրացրել են առաջին եւ երկրորդ համաշխարհային պատերազմները։ Գնացքով Ավստրիայից Իտալիա մեկնելիս սահմանն անցնում է Հարավային Տիրոլով՝ Իտալիայի հյուսիսում գտնվող լեռնային մի հրաշալի երկրամասով։ Սահմանագծին ուղեկցողը հայտարարում է. Հարգելի ուղեւորներ, եկեք այժմ հրաժեշտ տանք ավստրիական երկաթուղիներին, ձեզ ողջունում է իտալական երկաթուղային ընկերությունը, բարի գալուստ Իտալիա։ Եթե հարգելի ուղեւորները պատուհանից դուրս նայեն, լսածն ու տեսածն իրար կհակասեն, որովհետեւ  սահմանի վրա գրված է. ՀԱՐԱՎԱՅԻՆ ՏԻՐՈԼՆ ԻՏԱԼԻԱ ՉԷ։

Sud Tirol Ist Nicht Italien
Հարավային Տիրոլը, գլխավորապես ավստրիացիներով բնակեցված Եվրոպայի ամենահարուստ շրջաններից մեկը (7.400 կմ2, 431.000 բնակչություն) Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո միացվել է Իտալիային՝ պատմական «սովորական դեպքերի» արդյունքում. Ավստրոհունագարիայի կայսրության անկում, ճակատամարտ գետի ափին, գաղտնի պայմանագիր, Փարիզի համաձայնագիր, ազատագրական պայքար, Վիլսոնի գծած սահմաններ եւ այլն։ Բոլորիս էլ ծանոթ դրվագներ են, որոնք կապ ունեն Եվրոպայի ցանկացած երկրի պատմության հետ։ Հարավային Տիրոլի հակամարտությունը, սակայն, եզակի է այն առումով, որ այն սկսվեց Եվրոպայի պառակտումով եւ կանխվեց Եվրոպայի միավորմամբ։ Իհարկե, այս երկրամասում այսօր էլ անկախության համար պայքարող ուժեր կան, օրինակ՝ «Ազատություն Հարավային Տիրոլին» շարժումը։

Այդ շարժման ղեկավար Եվա Կլոցը նշում է, որ ճիշտ է, իրենք ունեն ինքնավարություն, բայց ունեն նաեւ իրավունք՝ ազատորեն ընտրելու սեփական ապագան բոլոր ժողովրդավարական լծակներով։ Միացյալ Իտալիայի կողմնակից Ալեսսանդրո Ուրձիի տեսակետն էլ այն է, որ բոլոր ազգերն Իտալիայում հրաշալի ապագա ունեն, պետք է աշխատեն, բազմանան եւ հպարտորեն իրենց եվրոպացի եւ իտալացի կոչեն։ Այս քաղաքակակիրթ բանավեճը վարող երկու կողմերին՝ Կլոցին եւ Ուրձիին կոչում են ռադիկալներ։ Հարավային Տիրոլում գործող Ազգային փոքրամասնությունների հարցերի Եվրոպական ակադեմիայի փորձագետ Գաբրիեոլ Թոգենբուրգը նշում է, որ երկու ռադիկալ կողմերի դիրքերն էլ թուլացել են Եվրամիության գործոնի, իր խոսքերով՝ «Եվրոպական հովանոցի» ազդեցության տակ։ «Մարդիկ Հարավային Տիրոլից (Իտալիայից) մեկնում են Ինսբրուկ (Ավստրիա) իրենց բարեկամին տեսնելու։ Սահմանին անձնագիր ցույց չեն տալիս, մաքսային հայտարարագիր չեն լրացնում, փող չեն փոխում, տրանսպորտային միջոց չեն փոխում։ Կարճ ասած՝ թվում է, թե սահմանները վերացել են։ Բրենները, որն առաջ Ավստրիայի եւ Իտալիայի սահմանագծի մի քաղաք էր, արդեն երկու պետությունների բաժանարար գիծը չէ։ Ահա թե ինչ է արել Եվրամիությունը այս հակամարտության հետ»։

Option
Հարավային Տիրոլի հակամարտությունը խորացել է Մուսոլինիի ժամանակներից, 1920-ականների կեսերից։ Բնիկ տիրոլցիները սարսափով են հիշում Հիլտլերի եւ Մուսոլինիի option կոչվող ծրագիրը։ Ըստ դրա, ազգությամբ գերմանացիները պետք է կամ թողնեին իրենց երկիրը եւ մեկնեին Գերմանիա, կամ էլ մնային ու այդուհետ համարվեին իտալացի։ Մնացողները նույնիսկ իրենց հայրերի եւ պապերի անունները շիրմաքարերի վրա փոխում էին իտալականով, որ չթողնեն հայրենի տունը։ Այս տարիներին փակվել են բոլոր ազգային դպրոցները։ Միակ գերմանատառ գիրքը, որն արգելված չէր՝ Աստվաշաշունչն էր։ Երկրամասը ակտիվորեն բնակեցվել է իտալացիներով (ովքեր 1910 թվականին բնակչության 2% տոկոսն էին, իսկ հիմա՝ 25 %-ը), ավանդական գյուղատնտեսական ճյուղերին փոխարինել է ծանր արդյունաբերությունը։ Հիմա էլ, Հարավային Տիրոլի քաղաքներն ունեն երկու ճարտարապետական բաժանում. «գերմանական մաս» եւ «իտալական թաղամաս»։ Նացիզմի եւ Ֆաշիզմի ռեժիմների անկումներից հետո, երբ հիմք դրվեց Եվրոպայի Խորհրդին, Հարավային Տիրոլում Ավստրիայի հետ վերամիավորման պայքարը նոր թափ ստացավ։ Վերսկսվեցին ցույցերն ու քայլերթերը, իսկ ակտիվիստների (Հռոմում նրանց տեռորիստ էին կոչում) խմբերը պայթյուններ էին իրականացնում (գիշերները, ոչ մարդաշատ վայրերում, որ զոհեր չլինեն), որ միջազգային հանրության ուշադրությունը գրավեն։ ՄԱԿ-ի եւ Եվրոպայի խորհրդի ջանքերով Հարավային Տիրոլի հակամարտությունը հանգեց ինքնավարության կարգավիճակի։

Autonomia Dinamica
Իտալիայի սահմանադրության մեջ հստակորեն ամրագրվեց այս երկրամասի կարգավիճակը, որը փոփոխման ենթակա չէ։ Նույնիսկ Ավստրիան իրավունք ստացավ միջամտել, եթե ազգային ինքնորոշման իրավունքը Իտալիայի այս հատվածում ոտնձգության ենթարկվի։ Երկու երկրների՝ Ավստրիայի եւ Իտալիայի Եվրամիության անդամ դառնալուց հետո հարթվեցին հակամարտության գրեթե բոլոր սուր կողմերը։ Ստեղծվեց autonomia dinamica – ն՝ ճկուն ինքնավարությունը։ Ինքնավարության կողմնակիցները Հարավային Տիրոլը համարում են «գրեթե անկախ պետություն» եւ ունեն զորավոր փաստարկներ։ Օրինակ, Բավարիան, լինելով Գերմանիայի դաշնության սուբյեկտ, հարկեր է վճարում դաշնային կառավարությանը, իսկ Հարավային Տիրոլը Իտալիային՝ ոչ։ Ստեղծվել է քվոտաների համակարգ, եւ գերակշռող գերմանացի բնակչությունը ստանում է ավելի մեծ մասնաբաժին հարկերից (Հարավային Տիրոլը խոշոր տուրիստական կենտրոն է ձմեռային սպորտաձեւերի եւ լեռնային հանգստի սիրահարների համար), աշխատատեղերից, քան՝ մնացած ազգերը։ Տեղական խորհրդարանում, որը երկրամասի կառավարման մարմինն է, մեծամասնություն է կազմում Հարավային Տիրոլի ժողովրդի կուսակցությունը։ Քաղաքագետ Գյունտեր Փալովերը այս տարբերակն անվանում է «աննորմալ դեմոկրատիա», երբ իրար հակասող ուժերը ներքեւում (հասարակության մեջ) բաժանված են, բայց վերեւում՝ խորհրդարանում, միասին են, վերեւում միավորված են, բայց ներքեւում բաժանում են ամեն ինչ՝ ռեսուրսները, դպրոցները, աշխատատեղերը։ Իսկ պատմաբան Ջերլադ Շտայնախերը սա անվանում է «քնած հակամարտություն», որին օրոր է ասում Եվրոպան։ Եվրոպա ասելով, պարոն Շնայնախերը նկատի ունի երկրամասի բարեկեցությունը՝ Եվրամիության առեւտրային համագործակցությունը, մարդու եւ քաղաքացիական իրավունքների պաշտպանվածությունը, մի խոսքով, Եվրոպան՝ լայն ըմբռնմամբ։ Եւ երբ, ասում է նա, տնտեսական իրավիճակը կվատանա, բոլորը սկսեն քավության նոխազներ փնտրել, մեջտեղ կգան սոցիալական խնդիրներ եւ դրանք էլ կհարուցեն ազգային հարցեր. հակամարտությունը կարթնանա։

P.S. – 1
Հիմա Հարավային Տիրոլի Բոլցանո քաղաքի հենց կենտրոնում վեր է խոյանում Հաղթանակի հուշարձանը։ Այն կառուցվել է Ավստրիայի կայսերական հուշարձանի տեղում՝ 1921 թվականին, Մուսոլինիի նախաձեռնությամբ։ Վրան էլ գրված է. «Սա մեր հայրենիքն է՝ Իտալիան։ Մենք եկանք այստեղ եւ օտարներին բերեցինք լեզու, օրենքներ եւ մշակույթ»։

Իսկ երկրամասի դատարանի շենքի վրա Մուսոլինիի բարձրաքանդակն է, եւ Հռոմի կայսրների դիմանկարները։ Հարավային Տիրոլի գերմանախոս բնակչությունը այս ամենին ավելի շատ փիլիսոփայորեն է մոտենում, քան՝ հանդուրժողաբար։ Ասում են, այս ամենը իրենց ուժ է տալիս՝ պայքարը շարունակելու եւ զգոն լինելու։ Այստեղ են անցնում բոլոր միտինգներն ու քայլերթերը։ Հուշարձանը ցանկապատված է, դրան մոտենալ չի կարելի, բանալին էլ Հռոմում է գտնվում։ Երբ իտալացիներն ուզում են ծաղիկներ դնել իրենց հուշարձանին, այն ժամանակ էլ բացում են ցանկապատը։

P.S. – 2
Հարավային Տիրոլի բոլոր բնակավայրերի անունները երկու լեզվով են, գերմաներեն եւ իտալերեն. Brenner/Brennero, Bozen/Bolzano, Meran/Merano։ Ինչպես ասում են / (slash) նշանը այստեղ շատ տարածված է։ Եթե որեւէ մեկը ընդգծված ասում է Brenner, նշանակում է, նա գերմանախոս բնակչության ՙկողմն է պահում՚, եթե զրույցի մեջ լսես միայն Bolzano, ուրեմն՝ իտալական։ Համապատասխանաբար, կարելի է հասկանալ, թե ովքեր են, այսպես կոչված, «չեզոքները»։Ի դեպ, եթե Ձեզ Հարավային Տիրոլում ազգային ուտեստ՝ կնոդել հյուրասիրեն, ոչ մի դեպքում այն դանակով չկիսեք։ Դա կնշանակի, թե կնոդելի գնդիկն այնքան կոշտ է, որ դանակի կարիք կա։ Իսկ իտալական Ciao -ի եւ գերմանական Guten Tag -ի փոխարեն պետք է ողջունել Grispi փոխզիջումային բառով։ Սա հանդուրժողականության առաջին դասն է, որ առնում են Հարավային Տիրոլի բոլոր այցելուները։

ՀԱՐԱՎԱՅԻՆ ՏԻՐՈԼ. ԵՂԱՆԱԿԸ ԼԵՌՆԵՐՈՒՄ

ԴԻՏԵՔ ԱՆՈՆՍԸ

Ֆիլմը պատրաստվել է «Ինտերնյուսի» «Հրաժեշտ զենքին» վավերագրական ֆիլմաշարի համար՝ ՀՀ-ում բրիտանական դեսպանատան աջակցությամբ։  Այս ֆիլմը պատմում է Ավստրիա – Իտալիա սահմանում (Իտալիայի կազմում) գտնվող Եվրոպայի ամենահարուստ շրջաններից մեկի՝ Հարավային Տիրոլի մասին. 90-ամյա հակամարտություն, չմարսվող վիրավորանքներ, բայց նաեւ տնտեսական ու հանդուրժողական բարձր ցուցանիշեր. ահա թե ինչպիսին է այսօր եղանակը տիրոլյան լեռներում։